Python’da değişkenler ve veri tipleri, bir programın temel yapı taşlarını oluşturarak verilerin bilgisayar hafızasında nasıl saklanacağını ve yönetileceğini belirleyen en temel kavramlardır. Kodlama dünyasına adım atan her öğrencinin, verileri isimlendirme sanatını ve bu verilerin doğasını (sayı, metin, mantık) doğru kavraması, karmaşık algoritmalar oluşturabilmenin ve profesyonel yazılımlar geliştirmenin anahtarıdır. Günlük hayatta nasıl ki farklı eşyaları (sıvılar, katılar, kırılacak objeler) farklı kaplarda saklıyorsak, Python programlama dilinde de verileri türlerine göre uygun veri tipleriyle eşleştirerek işleriz.
- Değişken kavramını ve Python’da değişken oluşturma mantığını kavrayacaksınız.
- Python’daki temel veri tiplerini (int, float, str, bool) detaylarıyla tanıyacaksınız.
- Değişken isimlendirme kurallarını ve Pythonic (PEP 8) standartlarını öğreneceksiniz.
- Veri tipleri arasında dönüşüm (casting) işlemlerini uygulamalı olarak göreceksiniz.
- Dinamik tiplendirme özelliğinin programlama sürecine etkilerini analiz edeceksiniz.
- Değişkenler, değerleri saklamak için kullanılan isimlendirilmiş hafıza alanlarıdır.
- Python’da bir değişkeni kullanmak için önce ona bir değer atamanız gerekir.
- Eşittir sembolü (
=), matematikteki eşitlikten ziyade bir “atama operatörü” olarak çalışır. - Python, değişken türünü otomatik olarak belirleyen dinamik bir dildir.
Değişken Kavramı ve Bellek Yönetimi
Programlama öğrenirken değişkenleri birer kutu gibi düşünebilirsiniz. Bu kutuların üzerine birer etiket yapıştırırsınız (değişken ismi) ve içine bir değer koyarsınız. Python’da bu işlem oldukça basittir; herhangi bir veri tipi belirtmenize gerek kalmadan doğrudan atama yapabilirsiniz. Bilgisayar, bu atamayı gördüğünde hafızada (RAM) uygun bir yer ayırır ve o adresi sizin verdiğiniz isimle ilişkilendirir. Bu sayede, programın ilerleyen aşamalarında sadece ismi kullanarak o veriye tekrar ulaşabilirsiniz.
Değişkenler sadece veri saklamakla kalmaz, aynı zamanda kodun okunabilirliğini artırır. Örneğin, bir hesaplama yaparken doğrudan sayıları kullanmak yerine fiyat, kdv_orani gibi isimler kullanmak, kodun ne işe yaradığını herkesin anlamasını sağlar. Python’da değişken oluşturmak için şu basit sözdizimi kullanılır: degisken_adi = deger. Burada sol taraf etiketi, sağ taraf ise kutunun içindeki içeriği temsil eder.
Python’da Değişken İsimlendirme Kuralları
Kod yazarken değişkenlere isim vermek tamamen özgür bir süreç gibi görünse de, Python’un katı kuralları ve topluluk tarafından kabul görmüş standartları vardır. Bir değişken isminin geçerli olabilmesi için şu kurallara uyması zorunludur: İsimler harf (a-z, A-Z) veya alt çizgi (_) ile başlamalıdır, rakamla başlayamaz. Ayrıca isimler sadece alfanümerik karakterler (A-z, 0-9) ve alt çizgi içerebilir.
Büyük-küçük harf duyarlılığı (case-sensitivity) Python’un en önemli özelliklerinden biridir. Bu, sayi, Sayi ve SAYI kelimelerinin Python için üç farklı değişken olduğu anlamına gelir. Bu durum genellikle yeni başlayanlar için hata kaynağı olabilir. Bu yüzden tutarlı bir isimlendirme stratejisi izlemek çok önemlidir.
if, else, while, for, def, class gibi kelimeler Python dilinin yapısını oluşturduğu için bu isimlerle değişken tanımlamak hata almanıza neden olur.PEP 8 Standartları ve Snake Case
Python topluluğu, kodun herkes tarafından kolayca okunabilmesi için PEP 8 adı verilen bir stil rehberi oluşturmuştur. Bu rehbere göre, değişken isimleri küçük harfle yazılmalı ve kelimeler birbirine alt çizgi ile bağlanmalıdır. Buna “snake_case” yazım stili denir. Örneğin; kullanici_adi, toplam_puan veya ogrenci_listesi gibi kullanımlar profesyonel bir yaklaşımı temsil eder.
Temel Veri Tipleri: Verinin Kimliği
Python’da her verinin bir tipi vardır ve bu tip, o veriyle hangi işlemlerin yapılabileceğini belirler. Örneğin, iki sayıyı toplayabilirsiniz ancak bir sayı ile bir metni doğrudan matematiksel olarak toplayamazsınız. Python’da en çok kullanılan dört temel veri tipi şunlardır: tam sayılar (int), ondalıklı sayılar (float), metinler (str) ve mantıksal değerler (bool).
| Veri Tipi | Açıklama | Örnek Kullanım |
|---|---|---|
| int | Tam sayıları ifade eder. | yas = 25 |
| float | Ondalıklı sayıları ifade eder. | fiyat = 19.99 |
| str | Metinsel ifadeleri (string) saklar. | isim = "Python" |
| bool | True veya False değerlerini alır. | aktif_mi = True |
Tam Sayılar (Integer – int)
Matematikte bildiğimiz pozitif, negatif ve sıfır değerlerini kapsayan tam sayılardır. Python’da tam sayıların bir sınırı yoktur; bilgisayarınızın belleği yettiği sürece istediğiniz büyüklükte bir tam sayı tanımlayabilirsiniz. puan = 100 veya derece = -15 gibi tanımlamalar birer integer örneğidir.
Ondalıklı Sayılar (Floating Point – float)
İçinde nokta barındıran sayılardır. Bilimsel hesaplamalarda, fiyatlandırmalarda veya hassas ölçümlerde kullanılırlar. Önemli bir not: Python’da ondalık ayırıcı olarak virgül değil, nokta (.) kullanılır. Örneğin; pi = 3.14 veya oran = 0.5 birer float tipidir. Eğer bir tam sayıyı nokta ile yazarsanız (örneğin sayi = 5.0), Python bunu otomatik olarak float olarak algılar.
Karakter Dizileri (String – str)
Metinsel her türlü veri string olarak adlandırılır. String tanımlarken tek tırnak (' ') veya çift tırnak (" ") kullanabilirsiniz. Hangisini seçtiğinizin bir önemi yoktur, ancak başladığınız tırnakla bitirmeniz gerekir. mesaj = "Merhaba Ders Merkezi!" ifadesi klasik bir string örneğidir. Stringler üzerinde toplama işlemi yapmak, metinleri birbirine eklemek (concatenation) anlamına gelir.
String birleştirme işlemi şu şekilde yapılır:ad = "Ali"soyad = "Yılmaz"tam_ad = ad + " " + soyad
Sonuç: “Ali Yılmaz”
Mantıksal Değerler (Boolean – bool)
Boolean veri tipi sadece iki değer alabilir: True (Doğru) veya False (Yanlış). Program akışını kontrol etmek, kararlar vermek ve koşullu ifadeler oluşturmak için kullanılırlar. Örneğin, bir kullanıcının sisteme giriş yapıp yapmadığını giris_yapti = True şeklinde kontrol edebiliriz. Unutmayın, True ve False kelimelerinin ilk harfleri her zaman büyük yazılmalıdır.
Veri Tipi Dönüşümleri (Type Casting)
Bazen bir veri tipini başka bir veri tipine dönüştürmemiz gerekebilir. Özellikle kullanıcıdan input() fonksiyonu ile veri aldığımızda, Python bu veriyi varsayılan olarak string (metin) olarak kabul eder. Eğer kullanıcıdan bir sayı alıp toplama işlemi yapmak istiyorsak, bu metni tam sayıya çevirmeliyiz. Python’da bu işlem için int(), float() ve str() gibi fonksiyonlar kullanılır.
type() fonksiyonunu kullanabilirsiniz. Örneğin; type(5) komutu bize <class 'int'> sonucunu verecektir. Bu, hata ayıklama süreçlerinde oldukça faydalıdır.Dönüşüm yaparken dikkatli olunmalıdır. Örneğin, içinde harf bulunan bir metni ("Ali") tam sayıya çevirmeye çalışırsanız Python hata verecektir. Ancak "123" gibi bir metni başarıyla 123 tam sayısına dönüştürebilirsiniz. Ondalıklı bir sayıyı int() fonksiyonu ile tam sayıya çevirdiğinizde ise Python noktadan sonraki kısmı atar (yuvarlama yapmaz, doğrudan keser).
Dinamik Tiplendirme ve Esneklik
Python, “Dinamik Tiplendirmeli” (Dynamically Typed) bir dildir. Bu, bir değişkenin tipinin çalışma anında değişebileceği anlamına gelir. C++ veya Java gibi dillerde bir değişkenin tipini başta belirtmeniz gerekir ve bu tip sonradan değiştirilemez. Ancak Python’da önce x = 5 diyerek bir tam sayı atadığınız değişkene, bir sonraki satırda x = "Elma" diyerek bir metin atayabilirsiniz. Bu özellik yazılımcıya büyük bir esneklik ve hız kazandırır.
Ancak bu esneklik, büyük projelerde dikkatli yönetilmezse karmaşıklığa yol açabilir. Bu nedenle, bir değişkenin ismini onun içinde barındırdığı veriyle uyumlu seçmek (örneğin; sayı tutacaksa toplam, metin tutacaksa isim gibi) en iyi programlama pratiklerinden biridir.
Pratik Yapma Zamanı
Öğrendiğiniz bu temel bilgileri pekiştirmenin en iyi yolu, kendi değişkenlerinizi oluşturup onlarla küçük denemeler yapmaktır. Bir öğrencinin adını, yaşını ve not ortalamasını değişkenlerde saklayan bir kod parçası yazmayı deneyin. Ardından bu bilgileri ekrana yazdırarak değişkenlerin nasıl çalıştığını gözlemleyin. Unutmayın, programlama bir el becerisidir ve yazdığınız her satır kod sizi bir adım ileriye taşır.
sayi = "50"şeklinde tanımlanan bir değişkenin tipi nedir ve bu değişkenle matematiksel toplama yapılabilir mi?- Python’da
3_degisken = 10tanımı neden hata verir? - Bir ondalıklı sayıyı (float) tam sayıya (int) çevirdiğimizde veri kaybı yaşanır mı? Neden?
ad = "Ders"vesoyad = "Merkezi"değişkenlerini kullanarak ekrana “Ders Merkezi” yazdıran kodu nasıl kurgularsınız?
- Değişkenler, verileri isimlendirerek bellekte saklamamıza olanak tanır.
- Python’da değişken isimleri rakamla başlayamaz ve büyük-küçük harfe duyarlıdır.
- Dört temel veri tipi vardır: int (tam sayı), float (ondalıklı), str (metin) ve bool (mantıksal).
type()fonksiyonu ile herhangi bir verinin tipini kontrol edebiliriz.int(),float()vestr()fonksiyonları ile veri tipleri arasında dönüşüm yapabiliriz.- Python dinamik bir dildir; değişkenlerin tipi çalışma sırasında değişebilir.
